Een brutalistisch kantoorgebouw uit de jaren 1970 tegenover het Jubelpark in Etterbeek wordt binnenkort nieuw leven ingeblazen!
Urban heeft de stedenbouwkundige vergunning afgegeven voor de reconversie van het gebouw tot een wooncomplex met 83 woningen.
Dit project, dat wordt uitgevoerd door de onderneming Nerviens Development*, illustreert de hedendaagse uitdagingen bij de herbestemming van erfgoed uit de 20e eeuw: het behoud van iconische architectuur, het voldoen aan de huidige eisen op het gebied van comfort en duurzaamheid, en de aanpassing van een gebouw dat oorspronkelijk voor kantoren was ontworpen aan een gebruik voor woningen.
* Het project wordt uitgevoerd door de onderneming Nerviens Development. Het ontwerp is toevertrouwd aan de architectenbureaus TM Tab-BB, Tab Architects en Bureau Bouwtechniek, in samenwerking met het studiebureau M-gineers.
Reconversie in plaats van afbraak
De reconversie van kantoorgebouwen vormt vandaag een belangrijke hefboom om tegemoet te komen aan de woningbehoefte in het gewest, terwijl tegelijkertijd de milieu-impact van afbraak en heropbouw wordt beperkt. Het project “Nerviërs” illustreert die aanpak bijzonder goed.
Dit gebouw, gelegen op de hoek van de Nerviërslaan en de Hoornstraat, is een typisch voorbeeld van de brutalistische architectuur uit het einde van de jaren 1970. De identiteit van het gebouw is onder meer gebaseerd op een dragende gevel, die wordt gekenmerkt door betonnen prefabelementen. Het is ingeschreven op de inventaris van het bouwkundige erfgoed en is een bijzondere getuige van die periode.
Kantoorgebouwen ombouwen tot woningen
Een dergelijk gebouw aanpassen tot woningen vormt echter een grote uitdaging. Het pand, dat oorspronkelijk was ontworpen als kantoorgebouw, heeft diepe verdiepingen, een beperkte plafondhoogte en relatief kleine gevelopeningen. Een woonproject vraagt echter om meer natuurlijk licht, uitzicht naar buiten en comfortabele leefruimtes.
De voornaamste uitdaging van het project bestaat erin de leefbaarheid van de toekomstige woningen te verbeteren en tegelijkertijd de kenmerken te behouden die de erfgoedwaarde van het gebouw bepalen. De betonnen gevelelementen zullen zo worden behouden en gerestaureerd, terwijl de bestaande openingen in beperkte mate worden vergroot door plaatselijk te zagen, wat vanuit de openbare ruimte nauwelijks zichtbaar zal zijn. Die oplossing zorgt voor meer natuurlijke lichtinval en een mooier uitzicht, zonder afbreuk te doen aan de architecturale uitstraling van het geheel.
Het project voorziet ook in Franse balkons (raamopeningen over de volledige hoogte, voorzien van borstweringen) en terrassen van het type “loggia”, die in de dikte van de gevel zijn geïntegreerd. Die zullen de toekomstige bewoners buitenruimtes bieden en tegelijkertijd het spel van diepte en schaduw versterken dat kenmerkend is voor de brutalistische stijl van het gebouw.
Het bestaande opwaarderen en nieuw gebruik optimaliseren
Een ander bijzonder kenmerk van dit gebouw is dat de technische voorzieningen vanaf het oorspronkelijke ontwerp rechtstreeks in de verticale gevelelementen zijn geïntegreerd. Het reconversieproject maakt gebruik van die bestaande structuur door die kokers te hergebruiken voor de waterafvoerleidingen en de ventilatiesystemen. Daardoor kunnen ingrepen in de structuur van het gebouw tot een minimum worden beperkt en hoeft er niet overal een verlaagd plafond te worden aangebracht, waardoor de plafondhoogte zo groot mogelijk blijft, wat het comfort van de toekomstige woningen ten goede komt.
Het project wil niet alleen nieuwe woningen bieden, maar ook het gebouw beter integreren in de stedelijke omgeving. De benedenverdieping wordt dan ook heringericht om plaats te bieden aan een gemengde bestemming (kantoren/coworking) en een nieuwe hoofdingang die uitkomt op de Sint-Geertruidestraat. De bestaande buitenruimtes, met name de achteruitbouwzone en de karakteristieke plantenbakken van het complex, zullen worden heraangelegd om de kwaliteit ervan te verbeteren en hun rol als ontmoetingsplaats te versterken.
Erfgoed, kwaliteit en duurzaamheid op elkaar afstemmen
Voor Urban is dit project een mooi voorbeeld van een reconversie waarbij erfgoed-, milieu- en woonambities met elkaar worden verzoend. Dankzij de gesprekken die tijdens de projectvergaderingen voorafgaand aan de aanvraag tot stedenbouwkundige vergunning zijn gevoerd, konden de belangrijkste uitdagingen van de site in kaart worden gebracht, konden bepaalde projectopties worden aangepast en kon een evenwichtig voorstel worden uitgewerkt. Die dialoogfase heeft bijgedragen aan de kwaliteit van het uiteindelijke project en aan een vlotter verloop van de vergunningsaanvraag.
Het project “Nerviërs” laat daarmee zien dat het mogelijk is om een iconisch gebouw aan te passen aan nieuwe gebruiksvormen zonder afbreuk te doen aan zijn architecturale identiteit, en tegelijkertijd te voldoen aan de hedendaagse eisen op het gebied van comfort en duurzaamheid.
Om hier nog dieper op in te gaan
(Her)ontdek twee nummers van het tijdschrift “Erfgoed Brussel” van Urban om meer te weten te komen over de reconversie van kantoren in Brussel en over beton.
Erfgoed Brussel nr. 39 • Kantoorreconversies
Dit nummer van het tijdschrift gaat over de veranderingen in de tertiaire sector en de uitdagingen die gepaard gaan met de toenemende leegstand van kantoorgebouwen in Brussel. Aan de hand van analyses en casestudies onderzoekt het de stedelijke, erfgoed- en milieukwesties die verband houden met de reconversie ervan.
Meer weten over dit nummer
Erfgoed Brussel nr. 30 • Beton
Beton neemt een centrale plaats in binnen de architectuur van de 20e eeuw en is niet meer weg te denken uit onze bebouwde omgeving. Het wordt geassocieerd met moderniteit en innovatie, maar wordt tegenwoordig ook erkend als een erfgoedelement. Dit nummer verkent verschillende gebruikswijzen en uitdagingen met betrekking tot het behoud ervan.