Onlangs heeft Urban een stedenbouwkundige vergunning afgegeven voor de restauratie en herbestemming van het vroegere klooster van de Rijke Klaren. Deze beslissing is een grote stap voorwaarts voor het behoud van dit uitzonderlijke erfgoedcomplex in het hart van Brussel, samen met de recente opstart van de ermee samenhangende procedure om een voormalige zijarm van de Zenne en de kloosterbrouwerij op de erfgoedlijst te plaatsen.
Midden in de Vijfhoek, op een steenworp afstand van de Grote Markt en de Sint-Gorikswijk, staat het voormalige klooster van de Rijke Klaren voor een nieuw hoofdstuk in zijn geschiedenis. Dit beschermde maar verwaarloosde erfgoedcomplex, dat gedurende lang tijd stond te verloederen, vormt vandaag de dag een van de laatste grote littekens in het stadscentrum.
Dankzij de door Urban afgegeven vergunning kan de site grondig worden gerestaureerd en kan ze een nieuwe invulling krijgen, waarbij plaats wordt gemaakt voor het verenigingsleven, sociale voorzieningen en huisvesting. Dit project van de vereniging Sant’Egidio laat toe het erfgoed te behouden en er tegelijkertijd een hedendaagse functie aan te geven die nuttig is voor de gemeenschap, door er een sociaal restaurant, polyvalente ruimten, kantoren, woningen en ontmoetingsplaatsen voor de buurtbewoners in onder te brengen.
Behoud van erfgoedelementen
Bij de ingreep wordt bijzondere aandacht besteed aan het bewaren van de historische elementen. De opgravingen en het erfgoedonderzoek ter plaatse lieten toe het project af te stemmen op een restauratie waarbij de oorspronkelijke kenmerken van het klooster in ere worden gehouden. De gevels zullen worden gerestaureerd, oud schrijnwerk zal worden behouden en de typische boogramen van de kloostergang zullen worden gereconstrueerd opdat de site de bouwkundige samenhang terugvindt die in de loop van de laatste eeuwen verloren is gegaan.
Dialoog tussen verleden en heden
Het project voorziet ook in de bouw van een nieuwe, hedendaagse vleugel op de hoek gevormd door de Rijkeklarenstraat en de Sint-Kristoffelsstraat. Deze ingreep is geenszins een op zich staand architectonisch ontwerp, maar is bedoeld om een dialoog aan te gaan met de bestaande historische gebouwen. De nieuwe vleugel zal zo worden opgetrokken dat de verstoorde continuïteit van het bebouwde volume rond het voormalige klooster wordt hersteld en dat er tegelijkertijd een nieuwe, levendige stadsgevel wordt gecreëerd. Een sociaal café en open ruimtes voor wijkwerking zullen de band tussen de erfgoedsite en de openbare ruimte versterken en de buurt een nieuwe plek bieden voor gezelligheid en ontmoetingen.
Beplanting
Ook de binnenkoer en de kloostertuin zullen een ingrijpende opknapbeurt krijgen. De binnenkoer en de kloostertuin zullen opnieuw worden aangelegd volgens hun historische indeling en er zal meer groen komen. Een deel van de tuin, momenteel niet toegankelijk, zal overdag voor het publiek worden opengesteld, waardoor de buurtbewoners een nieuwe plek krijgen om even tot rust te komen in een bijzonder dichtbevolkte wijk.
De heropleving van de site van de Rijke Klaren past in een bredere context van erfgoedontwikkeling. In 2026 heeft Urban immers ook een procedure opgestart om twee iconische elementen binnen hetzelfde geheel op de erfgoedlijst te plaatsen: een voormalige zijarm van de Zenne en de voormalige brouwerij-bakkerij van het klooster. Deze uitzonderlijke overblijfselen getuigen van de middeleeuwse geschiedenis van deze plek, in een tijdperk waarin de Zenne van vitaal belang was voor het economische leven in het hart van Brussel en de geloofsgemeenschappen die in het complex gevestigd waren van voedsel voorzag.
Het opstarten van de procedure om deze elementen als erfgoed te beschermen, in combinatie met de toestemming om het klooster te restaureren en een nieuwe invulling te geven, past in één en hetzelfde streven: het verleden van de Rijke Klaren in al zijn gelaagdheid vrijwaren en dit complex weer een plaats geven in de stad van vandaag. Deze uitzonderlijke locatie, die tegelijkertijd een oord van geloof, een productieve ruimte en een getuige van de stadsontwikkeling van Brussel is, vormt een mooie illustratie van hoe erfgoed kan bijdragen aan de kwaliteit van het stadsleven. Dankzij dit project zullen de Rijke Klaren hun rol in het hart van de wijk en pal in het historische centrum van Brussel op duurzame wijze terugwinnen.
