Binnen Urban staat de directie Stadsvernieuwing (DRU) in voor verschillende gewestelijke beleidsmaatregelen die tot doel hebben de situatie van kwetsbare wijken te verbeteren aan de hand van verscheidene instrumenten:
- Duurzame wijkcontracten (DWC), die zich toespitsen op het grondgebied van één gemeente;
- Stadsvernieuwingscontracten (SVC), die worden ontwikkeld over meerdere gemeenten;
- Stadsbeleid (SB), dat bestaat uit ad-hocacties in de meeste Brusselse gemeenten.
De stad renoveren betekent ook de toegankelijkheid verbeteren, zowel op het vlak van gebruiksgemak als van fysieke bereikbaarheid voor iedereen.
Naar toegankelijkere en inclusievere wijken
De stadsvernieuwingsprogramma’s doorlopen een onderzoeks- en studiefase. De bewoners worden over de toekomst van hun wijk via uiteenlopende methoden (vergaderingen, enquêtes, verkennende wandelingen enz.) geraadpleegd. Dat laat het studiebureau – dat onder meer bestaat uit architecten, stedenbouwkundigen, geografen, sociologen – toe programma’s te ontwikkelen die vervolgens worden verwezenlijkt.
De bewoners centraal in het proces
In dat kader is elke stem essentieel voor het proces, en in het bijzonder die van de meest kwetsbaren, ongeacht of zij al dan niet een handicap hebben (senioren, jongeren, vrouwen, kinderen). Elke doelgroep is belangrijk. Hoe meer de ruimte is ontworpen voor de meest kwetsbare personen, hoe gemakkelijker die ruimte door iedereen te gebruiken en te beleven is.
- "Binnen het DWC Biestebroek bijvoorbeeld had een lid van de wijkcommissie een handicap. Zijn opmerkingen over het gebrek aan aangepaste woningen, moeilijke toegang tot het openbaar vervoer en vooral de beperkte toegankelijkheid van bepaalde openbare ruimten – parken, doorgangen, voetpaden … – werden opgenomen in de diagnose en leidden tot verbeteringen aan een aantal van die ruimten in het programma van het DWC."
Toegankelijkere openbare voorzieningen
Die stadsvernieuwingsprogramma’s hebben tot doel infrastructuren te creëren of te renoveren die in de eerste plaats voor de wijk bestemd zijn. Daarbij wordt alles in het werk gesteld om zoveel mogelijk ruimten toegankelijk te maken voor personen met beperkte mobiliteit (PBM).
- "Het voormalige station van Laken, dat deel uitmaakt van het DWC Bockstael, werd bijvoorbeeld met een toegangshelling en een lift uitgerust."
- "Het DWC Biestebroek maakte het bovendien mogelijk het Maison des Artistes, dat momenteel nog in uitvoering is, aan de normen voor PBM’s aan te passen. Daarbij wordt de lift gedeeld met die van de crèche die op het perceel ernaast werd gebouwd (eveneens een project in het kader van het DWC)."
Openbare ruimtes ontworpen voor iedereen
Bij elke heraanleg van de openbare ruimte wordt de vraag naar toegankelijkheid onder de loep genomen, opdat die bij de noden van zo veel mogelijk gebruikers zou aansluiten.
- "Zo creëerde de gemeente Sint-Agatha-Berchem in het kader van het Stadsbeleid – Pijler 2 onder meer een bijkomende PBM-vriendelijke weg tussen de Strijdersstraat en de sociale woningen in het Ensemble Jean Christophe en de Beheerstraat."
Aangepaste en inclusieve woningen
De programma’s voorzien tevens in de creatie van gemeentelijke woningen. Het aspect toegankelijkheid werd dan ook in talrijke projecten geïntegreerd, onder meer door woningen aan te passen of aanpasbaar te maken.
- "Een goede illustratie is het DWC Masui, waar meerdere projecten appartementen voor PBM’s bevatten: een eenkamerwoning op de benedenverdieping in de Masuistraat 96, een driekamerappartement in de Koninginnestraat 178 en op de hoek van de Antwerpsesteenweg en de Groendreef twee tweekamerappartementen en een driekamerappartement."
- "Ook de gemeente Elsene heeft in het programma van het Stadsbeleid – Pijler 2 een ruimte opnieuw als gemeenschappelijke huisvesting ingericht, met acht aangepaste woningen voor bejaarden, grenzend aan een gemeenschappelijke ruimte, salon, keuken en logeerkamer die ter beschikking staan van de bewonersgroep."
- "En dan is er nog het DWC Klein Zwitserland, eveneens in Elsene, dat acht intergenerationele woningen plant te bouwen (van studio’s tot woningen met vijf kamers), die allemaal toegankelijk, aangepast of aanpasbaar zijn voor PBM."
Expertise, regelgevend kader en concrete hulpmiddelen
Om beter in te spelen op de toegankelijkheidsuitdagingen die zich stellen in projecten voor de inrichting van de stad, steunt de DSV op een interne referentiepersoon die de thematiek opvolgt en zich regelmatig bijschoolt, onder meer bij het Collectif Accessibilité Wallonie Bruxelles (CAWaB). Die Brusselse vzw verenigt 22 organisaties die betrokken zijn bij de toegankelijkheidsproblematiek voor personen met beperkte mobiliteit. Dankzij die expertise kan de referentiepersoon collega’s bij complexere projecten adviseren en begeleiden.
De meeste van dergelijke inrichtingsprojecten doorlopen een procedure met het oog op een stedenbouwkundige vergunning, waarbij de directie Stedenbouw van Urban aspecten m.b.t. de toegankelijkheid controleert.
Hoewel de genoemde voorbeelden illustreren hoe toegankelijkheid een essentieel onderdeel vormt in het stadsvernieuwingsbeleid, gaat die ambitie nog een stuk verder en strekt ze zich uit tot alle projecten die Urban opvolgt. Dat blijkt onder meer uit het Draaiboek Publieke Ruimte.
Inclusieve stedenbouw is een ethische én functionele noodzaak voor onze samenleving. Inclusieve stedenbouw beoogt namelijk een stadsplanning die openbare ruimten creëert die toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht leeftijd, handicap, gender of sociaal-economische situatie, en op die manier de sociale cohesie en het samenleven bevordert.
