#modernity2025 #artdeco2025
In het begin van dit nieuwe jaar komt er langzaam een einde aan de viering van 100 jaar art deco, met maar liefst vijf tentoonstellingen gewijd aan Brusselse kunstenaars, mode, Jean Delhaye, weefkunst en art deco & art nouveau, die nog tot februari en maart te zien zijn.
Het programma Art Deco Brussels 2025, een initiatief van Urban, visit.brussels en hun partners, heeft de rijkdom die deze beweging aan de hoofdstad heeft gebracht, in de verf gezet. Dankzij de meer dan 650.000 bezoekers werd dit project van Urban geselecteerd voor de visit.brussels Awards. Indien je het boeiende selectie vond, aarzel dan niet om te stemmen voor 12 februari!
Deze zevende Focus on Art Deco gaat over wonen en, in het bijzonder, over de modernste versie ervan: het appartement! Leefruimtes op één niveau, functioneel uitgerust en gevestigd in soms iconische gebouwen, waarvan het silhouet tot op vandaag de Brusselse skyline bepaalt.
Leven in de hoogte
In de jaren 1920 breekt in de hoofdstad een ware vastgoedkoorts los. Er ontstaan nieuwe wijken, die bezaaid worden met eengezinswoningen én appartementsgebouwen. Deze laatste bieden het hoofd aan twee problemen die de Eerste Wereldoorlog veroorzaakte: het gebrek aan bouwmaterialen en een acute woningnood.
Omdat de Brusselse bourgeoisie erg gehecht blijft aan eengezinswoningen, is het collectief wonen aanvankelijk allesbehalve succesvol: de meeste appartementsgebouwen uit die tijd zijn luxe projecten die voorbehouden zijn aan de best bedeelden. Een symbolisch voorbeeld is de Résidence Palace, in 1922 ontworpen door architect Michel Polak. Dit prestigieuze complex is een ware microkosmos, met maar liefst 180 appartementen, garages, winkels, een theater en zelfs een zwembad!
Na de beurscrash van 1929 kruipt de bouwsector uit het dal en specialiseren architecten en projectontwikkelaars zich in het ontwerpen van appartementsgebouwen voor alle lagen van de bevolking. Het leven in een appartement spreekt de middenklasse aan, die aangetrokken wordt door het moderne comfort, de gemeenschappelijke voorzieningen en het financiële voordeel van de kostendeling.
Appartementen en art deco
Met zijn voorliefde voor geometrie en hoogwaardige materialen leeft de art deco zich volledig uit in het bouwen van appartementen. Gevels worden verfraaid met gestileerde bas-reliëfs en men herkent hun silhouet aan trapvormige bouwlagen en andere uitkragende elementen. Sommige ontwerpen nemen de aerodynamische lijnen van de pakketbootstijl over, andere vertonen de expressionistische baksteenarchitectuur van de Amsterdamse School. De luxueuze inkomhallen zijn versierd met marmer, houtwerk, afgeschuinde spiegels en verchroomd metaal. Een van de pareltjes in dit genre is het Palais de la Folle Chanson, ontworpen in 1928 door architect Antoine Courtens.
In talrijke projecten is de Amerikaanse invloed voelbaar. Projectontwikkelaar Lucien Kaisin en architect Marcel Peeters staan zo aan de basis van twee imposante complexen waarvan de getrapte gevelopbouw aansluiting zoekt bij wolkenkrabbers van New York: Les Pavillons français (1930-1934) aan de Notelaarstraat in Schaarbeek en de Résidence de La Cambre (1937), die met zijn achttien bouwlagen uitkijkt op de Generaal Jacqueslaan.
Wees modern, leef horizontaal!
In de appartementen vormen comfort, welzijn, lucht en licht voortaan de sleutelwoorden. Architecten bestuderen de meest rationele indeling voor de verschillende ruimtes, rekening houdend met het zonlicht en een strikte scheiding tussen de dag- en nachtruimten. Promotiecampagnes prijzen het moderne comfort aan voor zowel dure als goedkope appartementen: indeling van de ruimten op één verdieping, centrale verwarming, gas, elektriciteit, warm en koud stromend water, ingerichte keuken, hygiënische badkamer, inbouwkasten, afvalkoker, parlofoon... De reclamefolders wijzen de heren bovendien op een bijkomend voordeel: “dankzij het appartement besparen hun vrouwen tijd en moeite” en behouden zo “hun gezondheid en schoonheid”...
De lift: verborgen erfgoed
Onder de technische innovaties die het leven in een appartement mogelijk en aantrekkelijk gemaakt hebben, is de lift van wezenlijk belang. Hoewel het gebruik ervan in de tweede helft van de 19de eeuw algemeen wordt dankzij de uitvinding van de veiligheidsrem door de ondernemer Otis, wordt het liftmechanisme steeds verder verfijnd. Tijdens het interbellum dient de lift, net als de hal waarop hij uitgeeft, als een visitekaartje van het gebouw en zijn bewoners: er wordt bijgevolg veel aandacht besteed aan de liftkooi en de cabine, met sierlijk smeedwerk, houten lambriseringen, spiegels en verlichte liftknopjes.
De door Urban en Homegrade sinds 2003 opgestelde inventaris van de historische liften in het Brussels Gewest telt honderden liften, waarvan er bijna 370 dateren uit het interbellum.
Programma Art Deco Brussels 2025
Het hele jaar door liet het programma Art Deco Brussels 2025 het publiek kennis maken met de vele facetten van deze beweging, aan de hand van evenementen, publicaties, rondleidingen, maar ook talrijke tentoonstellingen, waarvan er vijf nog steeds te zien zijn!
TENTOONSTELLINGEN • De laatste kans om vijf prachtige tentoonstellingen te ontdekken!
Aan het begin van 2026 staan er nog vijf tentoonstellingen op het programma die beslist een bezoek waard zijn: Date a Master of Art Deco en Een eeuw in Art Deco geweven, tot en met 31 januari en 28 februari in de Sint-Gorikshallen, Mode uit de jaren 1920-1930, tot en met 2 februari in het Museum en Tuinen van Buuren, Jean Delhaye, architect en verdediger van het werk van Horta, tot en met 29 maart in het Atelier Brunswyck/Wathelet te Ganshoren en Art deco & art nouveau: overeenkomsten en verschillen, eveneens tot in maart in het LAB•AN x Hotel van Eetvelde.
PUBLICATIE • “L’Art Déco à Bruxelles – Demeures intemporelles”
In oktober 2025 publiceerde Éditions Racine een prachtig boek over art-decowoningen in Brussel, geschreven door Cécile Dubois en met foto's van Sophie Voituron. Een uitgelezen kans om een kijkje te nemen in privé- en openbare interieurs die kenmerkend zijn voor deze beweging en om stil te staan bij hun bewoners van vroeger en nu en bij de geschiedenis van hun behoud.
Ook interessant om te weten
RONDLEIDINGEN • De ticketverkoop van BANAD begint op 3 februari om 14.00 uur!
In 2026 viert het Brussels Art Nouveau Art Deco Festival (BANAD) zijn tienjarig bestaan. Dit Brusselse festival, een niet te missen evenement in het voorjaar, neemt u van 14 tot 29 maart mee op een (her)ontdekkingstocht langs een zestigtal art nouveau- en art deco-plaatsen die gewoonlijk gesloten zijn voor het publiek. Op het programma staan dit jaar verschillende art-deco-villa's en het mythische Palais de la Folle Chanson. In het kader van BANAD vindt op 29 maart de Objecten- en Erfgoedrestaurateursbeurs. Ontmoet daar Urban, die zijn publicaties over het Brusselse erfgoed zal voorstellen.
Inventaris: Een overzicht van de art-decowoningen in Brussel
De uitgebreide database van de Inventaris van het bouwkundig erfgoed, een initiatief van Urban, bevat tienduizenden Brusselse gebouwen. Daaronder bevinden zich bijna 450 appartementsgebouwen in art-decostijl: zowel vooraanstaande gebouwen als minder bekende realisaties, stuk voor stuk waardevolle getuigen van een bepaalde moderne visie op wonen.
Publicatie: “Appartementsgebouwen uit het interbellum”
Het 43ste nummer van de reeks Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, uitgegeven door Urban, is gewijd aan de geschiedenis van de appartementsgebouwen uit het interbellum. Dit aangenaam te lezen en rijk geïllustreerde werk, gepubliceerd in 2006, is beschikbaar in gedrukte versie, maar ook online in digitaal formaat.
